Miras Hukuku: Saklı Pay, Vasiyetname, Tenkis ve Mirasın Reddi

Bir kişinin ölümüyle birlikte malvarlığı, borçlarıyla birlikte bir bütün olarak mirasçılarına geçer. Türk hukukunda bu geçiş kendiliğinden gerçekleşir: mirasçılar, ayrıca bir işlem yapmalarına gerek kalmadan ölüm anında terekenin (mirasın bütünü) ortak sahibi olur. Sonrasında yapılan işlemler, yani mirasçılık belgesinin alınması, vergi beyanı, tapuda intikal ve paylaşım, bu geçişin belgelenmesi ve tasfiyesidir.

Miras hukukunun ana kaynağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun (TMK) miras hukuku kitabıdır (m.495–682). Yabancı unsurlu mirasta 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), vergi yükümlülüklerinde ise 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu devreye girer.

Kimler mirasçı olur, payları nedir?

Yasal mirasçılık zümre sistemine göre belirlenir. Birinci zümrede mirasbırakanın altsoyu (çocukları, onlar ölmüşse torunları) yer alır (TMK m.495). Altsoy yoksa miras ana ve babaya, onlar da ölmüşse onların altsoyuna, yani kardeşlere geçer (m.496). Bunlar da yoksa büyükana ve büyükbabalar ile onların altsoyu mirasçı olur (m.497). Evlatlık ve altsoyu, mirasbırakanın kendi altsoyu gibi mirasçıdır (m.500).

Sağ kalan eşin payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir (m.499): altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, ana-baba zümresiyle birlikte yarısı, büyükana-büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçü; bunlar da yoksa mirasın tamamı. Hiçbir yasal mirasçı bulunmazsa miras Devlete kalır (m.501).

Saklı pay

Mirasbırakan, malvarlığının bir kısmı üzerinde ölüme bağlı tasarrufla serbestçe karar verebilir; ancak bazı mirasçılar için Kanun, dokunulamayacak bir pay ayırır. Bu saklı pay altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür (TMK m.506). Kardeşlerin saklı paylı mirasçılığı 2007 yılında 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır.

Vasiyetname ve miras sözleşmesi

Ölüme bağlı tasarruf, kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağına önceden karar vermesidir. Vasiyetname resmî şekilde (noter veya sulh hâkimi önünde, iki tanıkla), el yazısıyla ya da olağanüstü hallerde sözlü olarak yapılabilir (TMK m.531–541). El yazılı vasiyetnamenin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, yıl, ay ve gün gösterilerek tarihlenmesi ve imzalanması gerekir; bilgisayarda yazılıp imzalanan metin bu şekil şartını karşılamaz.

Miras sözleşmesi ise mirasbırakanın bir veya birkaç kişiyle yaptığı ve kural olarak tek taraflı dönülemeyen bir sözleşmedir; resmî vasiyetname şeklinde yapılması gerekir (TMK m.527, 545). Mirastan feragat sözleşmeleri de bu kapsamdadır. Aile şirketi payları veya birden çok taşınmaz gibi bölünmesi zor varlıklar söz konusuysa, ileride ortaklığın giderilmesi davasına gidilmemesi için paylaşımın önceden planlanması anlamlıdır.

İptal ve tenkis davaları

Bir vasiyetname veya miras sözleşmesi; mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yoksa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılmışsa, içeriği hukuka ya da ahlaka aykırıysa ya da şekil kurallarına uyulmamışsa iptal edilebilir (TMK m.557). Dava, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından (diğer tasarruflarda mirasın açılmasından) itibaren on yıl içinde açılmalıdır; iyiniyetli olmayan davalılara karşı bu süre yirmi yıldır (TMK m.559).

Tasarruf geçerli olsa bile saklı payları zedeliyorsa, saklı paylı mirasçılar tasarrufun saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini (tenkis) isteyebilir (TMK m.560). Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı kazandırmalar da tenkise tabidir. Tenkis davasının süresi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından ya da mirasın açılmasından itibaren on yıldır (TMK m.571).

Mirasbırakan sağlığında taşınmazını gerçekte bağışlamak istediği halde satış göstererek devretmişse, buna muris muvazaası denir ve mirasçılar tapu iptali isteyebilir. Bu davanın şartları Tapu İptal ve Tescil Davaları sayfasında anlatılıyor.

Mirasın reddi: üç aylık süre

Mirasçılar, terekenin borçlarından kişisel olarak sorumlu olur. Borçların malvarlığından fazla olduğu durumlarda bunun önüne geçmenin yolu mirası reddetmektir (TMK m.605). Ret, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır (m.609). Süre üç aydır; yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, vasiyetnameyle atanan mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar (m.606).

Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m.605/2). Bu durumda üç aylık süreye bağlı kalmadan borca batıklığın tespiti istenebilir; ancak mirasçının terekeye ait malları kullanması, satması veya tereke işlerine karışması, ret hakkını kaybettirebilir (m.610). Alacaklılardan icra takibi gelmeden önce terekenin aktif ve pasifinin çıkarılması bu yüzden önemlidir.

Mirasçılık belgesi, paylaşım ve ortaklığın giderilmesi

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), kimlerin hangi oranda mirasçı olduğunu gösterir ve tapuda intikal, banka hesapları ve resmî işlemler için gereklidir. Yasal mirasçılar bu belgeyi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alabilir (TMK m.598). Belge aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir; hatalı düzenlendiği düşünülüyorsa iptali her zaman istenebilir.

Paylaşım yapılıncaya kadar mirasçılar tereke üzerinde elbirliğiyle maliktir ve kural olarak birlikte hareket etmek zorundadır (TMK m.640). Her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir (m.642). Mirasçılar paylaşım sözleşmesiyle anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılır; 1 Eylül 2023'ten bu yana bu davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Mirasçıların sağlığında aldıkları bazı kazandırmalar paylaşımda denkleştirmeye konu olabilir (TMK m.669).

31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla İcra ve İflas Kanununun satış hükümlerinde, mirasla edinilmiş paylı taşınmazlara ilişkin yeni bir usul getirildi. Yayımlanan değerlendirmelere göre, bütün paydaşların payı mirasla edinilmişse ve mirasçılar dışında malik yoksa, ortaklığın giderilmesi satışında ilk artırma yalnızca malik mirasçılar arasında yapılacak; alıcı çıkmazsa ikinci artırma herkese açık olacak. Kanunun yürürlük ve geçiş hükümleri, her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.

Yabancı unsurlu miras

Mirasbırakan veya mirasçılardan biri yabancı uyrukluysa ya da tereke birden çok ülkedeyse hangi hukukun uygulanacağı ilk sorudur. MÖHUK m.20'ye göre miras, ölenin ölüm anındaki millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması, iktisabı ve paylaştırılması da terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir.

Yurt dışında alınmış bir mirasçılık belgesinin Türkiye'de kullanılması için genellikle tanıma veya tenfiz kararı gerekir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar ise vekâletname vererek işlemleri Türkiye'ye gelmeden yürütebilir; vekâletnamenin konsolosluk veya apostil onaylı olması gerekir. Yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin kurallar için Yabancılar Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

Veraset ve intikal vergisi

Mirasla geçen varlıklar için 7338 sayılı Kanun uyarınca beyanname verilir. Gelir İdaresi Başkanlığının mirasçılara yönelik rehberine göre ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye'deyse süre ölüm tarihinden itibaren dört aydır; ölümün ve mirasçıların bulunduğu yere göre süre dört, altı veya sekiz aydır. Tahakkuk eden vergi, üç yılda ve her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere altı eşit taksitte ödenir. İstisna tutarları her yıl güncellendiğinden, beyan sırasında güncel tutar resmî kaynaktan kontrol edilmelidir.

Bu alanda yürüttüğümüz çalışmalar

Vasiyetname ve miras sözleşmesi hazırlığında danışmanlık veriyor; mirasçılık belgesi, mirasın reddi, borca batıklık tespiti, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve ortaklığın giderilmesi süreçlerini yürütüyoruz. Yurt dışında yaşayan mirasçıların Türkiye'deki tereke işlemlerini, belge tanıma ve tenfizi dahil olmak üzere takip ediyoruz. İlgili sayfalar: Gayrimenkul Hukuku ve Uyuşmazlık Çözümü.

Başlıca konular

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması (TMK m.598)
Vasiyetname ve miras sözleşmesi hazırlanması (TMK m.527, 531–545)
Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları (TMK m.557–571)
Mirasın reddi ve borca batık terekenin reddi (TMK m.605–609)
Terekenin paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi (TMK m.640–642)
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali
Yabancı unsurlu miras ve yurt dışındaki mirasçılar (5718 sayılı MÖHUK m.20)
Veraset ve intikal vergisi yükümlülükleri

Sıkça sorulan sorular

Mirası reddetmek için ne kadar sürem var?

Yasal mirasçılar için süre, mirasbırakanın ölümünü öğrendiğiniz tarihten itibaren üç aydır. Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Bu süre içinde terekeye ait malları kullanmak veya satmak ret hakkının kaybedilmesine yol açabileceğinden, borç durumu netleşmeden tereke işlerine karışılmaması önerilir.

Kardeşler saklı paylı mirasçı mıdır?

Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırıldı. Bugün saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Kardeşler yasal mirasçı olabilir, ancak mirasbırakan vasiyetnameyle onları mirastan tamamen dışarıda bırakabilir.

Bilgisayarda yazdığım ve imzaladığım vasiyetname geçerli mi?

Hayır. El yazılı vasiyetnamenin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, tarih (yıl, ay, gün) içermesi ve imzalanması gerekir. Daktilo veya bilgisayar çıktısı bu şartı karşılamaz; bu durumda resmî vasiyetname yapılması daha güvenli bir yoldur.

Mirasçılık belgesini nereden alabilirim?

Yasal mirasçılar mirasçılık belgesini herhangi bir noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alabilir. Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar söz konusuysa ya da nüfus kayıtlarında eksiklik varsa, mahkeme yoluna gitmek gerekebilir.

Yabancı uyruklu babamdan kalan Türkiye'deki eve hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.20'ye göre miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle Türkiye'deki ev için mirasçılar ve payları Türk Medeni Kanununa göre belirlenir.

Mevzuat ve kaynaklar

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden, somut durumunuz için güncel düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.