Türkiye'ye gelen bir yabancının hukuki durumu, sınır kapısında başlayan ve oturma, çalışma, mülk edinme, aile kurma gibi pek çok başlığa yayılan bir dizi kurala bağlıdır. Bu kuralların çoğu 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda (YUKK) toplanmıştır. Çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununda, taşınmaz edinimi 2644 sayılı Tapu Kanununda, yabancı unsurlu özel hukuk ilişkileri ise 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda (MÖHUK) düzenlenir.
Bu dağınık yapı, uygulamada tek bir işlemin birden fazla kurumu ilgilendirmesine yol açar. Örneğin Türkiye'de ev satın alan bir yabancı; tapu müdürlüğü, il göç idaresi müdürlüğü ve vergi dairesiyle aynı dönemde işlem yapmak durumunda kalabilir. Bir alandaki hata ya da gecikme diğerini de etkiler: süresi geçirilmiş bir ikamet izni, ileride yapılacak vatandaşlık başvurusunda ikamet süresinin kesilmesine neden olabilir.
Türkiye'ye giriş: vize ve giriş yasakları
Yabancılar Türkiye'ye geçerli bir pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle ve kural olarak vizeyle girer. Vize muafiyeti, Türkiye'nin ilgili ülkeyle yaptığı anlaşmalara ve Cumhurbaşkanı kararlarına göre belirlenir. Kısa süreli vizeler ve vize muafiyetleri, çoğu ülke vatandaşı için her 180 günlük dönemde en fazla 90 günlük kalışa imkân verir; bu süreler vize rejimine göre belirlenir. Vize veya vize muafiyeti süresinden ya da doksan günden uzun kalacak yabancıların ise ikamet izni alması gerekir (YUKK m.19).
Kanun, bazı yabancıların Türkiye'ye kabul edilmeyeceğini (YUKK m.7) ve bazı hallerde giriş yasağı konulacağını düzenler. Göç İdaresi Başkanlığı, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından sakıncalı görülen yabancılar için giriş yasağı koyabilir. YUKK m.9 uyarınca giriş yasağının süresi kural olarak beş yılı geçemez; kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunan hallerde Göç İdaresi Başkanlığınca en fazla on yıl daha artırılabilir. Sınır dışı edilen yabancılar için de giriş yasağı konulur.
Vize veya ikamet izni süresi dolduktan sonra Türkiye'den kendiliğinden çıkan, idari para cezasını ödeyen ve ihlal süresi belirli sınırları aşmayan yabancılara giriş yasağı konulmayabilir. Giriş yasakları ve benzeri kısıtlamalar idari kayıtlara kod hâlinde işlenir; halk arasında bunlara "tahdit kodu" denir. Bu kayıtlar, dayanağı olan işlem öğrenilerek idari başvuruyla veya idare mahkemesinde açılacak iptal davasıyla tartışılabilir.
Türkiye'de kalmak: ikamet izni
Vize veya vize muafiyeti süresinden ya da her hâlde doksan günden uzun kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. YUKK m.30 ikamet izinlerini altı türe ayırır: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni. Her türün verilme şartları, süresi ve sağladığı haklar farklıdır. Geçerli bir çalışma izni ise ikamet izni yerine geçer (YUKK m.27).
İlk başvurular kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır (YUKK m.21); Türkiye içinden yapılan başvurular Kanunda sayılan istisnai hallerle sınırlıdır (YUKK m.22). Uygulamada yurt içi başvurular e-İkamet sistemi üzerinden başlatılır ve il göç idaresi müdürlüğüne belge teslimiyle devam eder. İkamet türleri, uzatma başvurusunun zamanı ve ret kararlarına karşı yollar İkamet İzinleri sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Türkiye'de çalışmak: çalışma izni ve Turkuaz Kart
Yabancıların Türkiye'de bağımlı veya bağımsız olarak çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni alması gerekir. İzinler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca 6735 sayılı Kanun uyarınca verilir. Süreli, süresiz ve bağımsız çalışma izni ile Turkuaz Kart, Kanundaki başlıca izin türleridir. Çalışma izni olmadan çalışmak hem yabancı hem de onu çalıştıran işveren için idari para cezası doğurur; yabancı bakımından ayrıca sınır dışı etme sebebi olabilir (YUKK m.54). Başvuru usulü, izin süreleri, ret halinde itiraz ve işveren yükümlülükleri Yabancıların Çalışma İzni sayfasında yer alıyor.
Sınır dışı etme ve idari gözetim
Sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Başkanlığının talimatıyla veya resen valilikçe verilir ve yabancıya gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir (YUKK m.53). Bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Süre çok kısa olduğundan, kararın tebliğ edildiği an, hukuki değerlendirmenin yapılması gereken andır. Bazı yabancılar ise sınır dışı edilemez; örneğin gönderilecekleri ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muameleye maruz kalacaklarına dair ciddi emare bulunanlar (YUKK m.55).
Sınır dışı etme kararı verilen yabancı, kaçma veya kaybolma riski gibi hallerde geri gönderme merkezinde idari gözetim altına alınabilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Süreler, istisnalar ve idari gözetime alternatif yükümlülükler Sınır Dışı Etme ve İdari Gözetim sayfasında ele alınmıştır.
Uluslararası koruma
YUKK, ülkesine dönmesi hâlinde zulüm veya ciddi zarar görme tehlikesi bulunan yabancılar için mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statülerini düzenler; kitlesel akın durumları için ise geçici koruma rejimi öngörülmüştür. Bu statülere ilişkin başvurular ve kararlar kendine özgü usul kurallarına ve kısa dava sürelerine tabidir. Uluslararası koruma başvurusu sahiplerinin durumu, kişinin geldiği ülke ve dosyadaki bilgiler bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
Yabancıların taşınmaz edinimi
Yabancı gerçek kişilerin Türkiye'de taşınmaz edinmesi Tapu Kanunu m.35'e tabidir. 2012 yılında 6302 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle karşılıklılık şartı kaldırılmıştır; hangi ülke vatandaşlarının taşınmaz edinebileceğini belirleme yetkisi bugün Cumhurbaşkanına aittir. Bir yabancı gerçek kişinin ülke genelinde edinebileceği taşınmazların toplam yüzölçümü kural olarak otuz hektarı, bir ilçede yabancıların edinebileceği toplam alan ise o ilçenin özel mülkiyete konu yüzölçümünün yüzde onunu geçemez. Askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerindeki taşınmazlar için ayrıca izin ve kısıtlamalar söz konusudur.
Yabancı sermayeli Türk şirketlerinin taşınmaz edinimi ise farklı bir rejime, Tapu Kanunu m.36'ya ve buna bağlı yönetmeliğe tabidir. Satış öncesinde taşınmazın imar durumu, üzerindeki şerhler ve değerleme raporu kontrol edilmelidir. Konu, satış sürecinin ayrıntılarıyla birlikte Gayrimenkul Hukuku sayfamızda anlatılmıştır; taşınmazın vatandaşlık başvurusunda kullanılması hâlinde ayrıca Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı sayfasındaki şartlara bakılmalıdır.
Şirket kurma ve yatırım
4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu, yabancı yatırımcılara yerli yatırımcılarla eşit muamele ilkesini tanır ve kural olarak ön izin aramaz. Yabancılar Türk Ticaret Kanununa göre anonim veya limited şirket kurabilir, mevcut şirketlere ortak olabilir ya da şube açabilir. Kuruluş işlemleri ticaret sicili müdürlüklerinde yürütülür; yabancı ortakların vergi kimlik numarası alması, yurt dışından gelen belgelerin apostil veya konsolosluk onayıyla tercümesinin hazırlanması gerekir. Şirket ortaklığı, tek başına çalışma veya ikamet izni sağlamaz; şirkette çalışacak yabancı ortak için ayrıca çalışma izni alınmalıdır. Kuruluş ve sonrasındaki şirket işlemleri için Ticaret ve Şirketler Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Yabancı mahkeme kararları, aile ve miras
Yurt dışında verilmiş bir boşanma, velayet veya alacak kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Kararın kesin hüküm etkisi için tanıma, icra edilebilmesi için tenfiz kararı alınması gerekir (MÖHUK m.50 vd., tanıma için m.58). Tenfiz için kararın verildiği ülkede kesinleşmiş olması, o ülkeyle Türkiye arasında karşılıklılık bulunması, kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve davalının savunma hakkına riayet edilmiş olması gibi şartlar aranır. Kesinleşmiş yabancı boşanma kararlarının nüfus kütüğüne işlenmesi için bazı hallerde mahkeme yerine nüfus müdürlüğüne idari başvuru da mümkündür.
Miras bakımından MÖHUK m.20 kuralı önemlidir: miras ölenin millî hukukuna tabidir, ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle yurt dışında vefat eden bir yabancının Türkiye'deki dairesinin intikalinde Türk Medeni Kanunu hükümleri ve Türk mahkemesinden ya da noterden alınacak mirasçılık belgesi gündeme gelir. Bu konuda Miras Hukuku sayfamız da yol gösterici olabilir.
Sık görülen sorunlar ve süreler
Yabancılar hukukundaki uyuşmazlıkların büyük bölümü idari işlemlerden doğar ve idari yargıda çözülür. İkamet veya çalışma izni başvurusunun reddi, iznin iptali ve giriş yasağı gibi işlemlere karşı genel dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür (2577 sayılı İYUK m.7). Buna karşılık sınır dışı etme kararlarında süre yedi gündür; çalışma izni ret kararlarında ise dava öncesinde Bakanlığa otuz gün içinde itiraz yolu öngörülmüştür. Bu farklı süreler, işlemin türünün doğru tespit edilmesini zorunlu kılar.
Uygulamada sık karşılaşılan sorunlar şunlardır: uzatma başvurusunun süre dolduktan sonra yapılması, adres değişikliğinin bildirilmemesi, yabancı belgelerin onay ve tercüme eksikliği, vatandaşlık başvurusundan önce ikamet süresinin kesildiğinin fark edilmemesi ve tebligatın eski adrese yapılması nedeniyle dava süresinin kaçırılması.
Bu alanda yürüttüğümüz çalışmalar
Türkiye'ye yerleşmek, çalışmak veya yatırım yapmak isteyen yabancılara ikamet ve çalışma izni başvurularında danışmanlık veriyor, başvuru dosyalarının hazırlanmasında ve idari süreçlerin takibinde destek oluyoruz. Ret, iptal, giriş yasağı ve sınır dışı etme işlemlerine karşı idari başvuru ve dava süreçlerini yürütüyor; taşınmaz edinimi, şirket kuruluşu, yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi işlerinde hizmet veriyoruz. Uzun süreli yerleşim planlayanlar için Türk Vatandaşlığının Kazanılması sayfası ve 2026'da Türk vatandaşlığı kazanma şartları başlıklı makalemiz de ilgili olabilir.
Bu başlık altındaki çalışma alanları
Başlıca konular
- Vize, giriş şartları ve giriş yasakları (YUKK m.7, m.9)
- İkamet izni başvuruları, uzatma ve ret işlemleri
- Çalışma izni ve Turkuaz Kart (6735 sayılı Kanun)
- Sınır dışı etme, idari gözetim ve dava süreçleri
- Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinimi (Tapu Kanunu m.35)
- Yabancı yatırımcılar için şirket kuruluşu ve yatırım işlemleri
- Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi (MÖHUK m.50 vd.)
- Yabancı unsurlu aile ve miras meseleleri
Sıkça sorulan sorular
Vize muafiyetiyle geldim; Türkiye'de ne kadar kalabilirim?
Süre, vatandaşı olduğunuz ülkeye tanınan muafiyete göre değişir; birçok ülke için her 180 günlük dönemde en fazla 90 gündür. Daha uzun kalmak istiyorsanız muafiyet süresi dolmadan ikamet izni başvurusu yapmanız gerekir. Kendi ülkeniz için geçerli kural Dışişleri Bakanlığının vize bilgilerinden kontrol edilebilir.
Türkiye'de ev satın almak bana otomatik olarak ikamet izni sağlar mı?
Hayır. Taşınmaz sahibi olmak, kısa dönem ikamet izni için Kanunda sayılan sebeplerden biridir; ancak izin ayrıca başvuru yapılarak ve diğer şartlar sağlanarak alınır. Başvurunun kabul edilip edilmeyeceği idarenin değerlendirmesine bağlıdır ve bazı mahalleler yeni ikamet başvurularına kapalı olabilir.
Hakkımda giriş yasağı olup olmadığını nasıl öğrenebilirim?
Giriş yasağı ve benzeri kayıtlar Göç İdaresi Başkanlığı ve emniyet kayıtlarında tutulur. Yabancı bizzat veya avukatı aracılığıyla ilgili makama başvurarak kaydın bulunup bulunmadığını ve dayanağını öğrenebilir. Kaydın dayanağı olan işleme karşı idari başvuru ve dava yolları açıktır.
Yurt dışında aldığım boşanma kararı Türkiye'de geçerli mi?
Yabancı mahkeme kararı Türkiye'de ancak tanıma veya tenfiz kararıyla hüküm doğurur. Kesinleşmiş yabancı boşanma kararları için Kanunda öngörülen bazı hallerde nüfus müdürlüğüne idari başvuru yoluyla da kayıt yaptırılabilir. Hangi yolun uygun olduğu kararın niteliğine ve ülkesine göre belirlenir.
Şirket kurarsam çalışma izni almam gerekir mi?
Şirkete ortak olmak çalışma izni yerine geçmez. Şirkette müdür veya çalışan olarak fiilen görev yapacak yabancı ortak için çalışma izni alınması gerekir. Bazı yabancı ortaklar için Kanunda muafiyetler veya farklı değerlendirme ölçütleri öngörülmüştür.
Mevzuat ve kaynaklar
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu
- 2644 sayılı Tapu Kanunu
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
- 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu
- Göç İdaresi Başkanlığı
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden, somut durumunuz için güncel düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.