Endüstri ve Üretim: Tedarik, Ürün Güvenliği ve Uyum

Bir üretim şirketinin hukuki gündemi fabrikanın kapısından içeri giren hammaddeyle başlar ve satış sonrası ürünün kullanıcıya verdiği zarara kadar uzanır. Arada tedarik sözleşmeleri, çalışanların güvenliği, çevre izinleri, ürünün teknik düzenlemelere uygunluğu, bayi ağı ve gümrük işlemleri vardır. Bu konuların her biri ayrı bir mevzuata bağlı olsa da sorunlar genellikle birlikte ortaya çıkar.

Tedarik ve satış sözleşmeleri

Uzun süreli tedarik ve fason üretim sözleşmelerinde fiyat ayarlama mekanizmaları, asgari alım taahhütleri, kalite ve kabul prosedürleri, teslim gecikmesine bağlanan cezai şart ve sözleşmenin sona ermesi en çok müzakere edilen başlıklardır. Hammadde fiyatlarındaki ani değişimler, aşırı ifa güçlüğü (TBK m.138) tartışmalarını da beraberinde getirebilir.

Satış tarafında acentelik, TTK m.102 ve devamında düzenlenmiştir. Sözleşme sona erdiğinde acente, yeni müşteriler kazandırmış ve müvekkil bu müşterilerden önemli menfaat sağlamaya devam ediyorsa denkleştirme isteyebilir (TTK m.122). Kanun, bu hükmün tek satıcılık ve benzeri sürekli sözleşme ilişkilerinde de hakkaniyete aykırı olmadıkça uygulanacağını belirtir (m.122/5). Bu nedenle distribütörlük sözleşmesi sona erdirilirken denkleştirme riski ayrıca hesaplanmalıdır.

Ürün güvenliği ve sorumluluk

2021'de yürürlüğe giren 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, piyasaya arz edilen ürünlerin güvenli olmasını, imalatçı, ithalatçı ve dağıtıcının yükümlülüklerini ve piyasa gözetimi ile denetimini tek çatı altında toplar. Kanun, ürünün sebep olduğu zarardan imalatçı veya ithalatçının, zarar görenin kusur ispatına gerek kalmadan sorumlu olacağı bir sistem öngörür. Uygunluk değerlendirmesi, teknik dosya, CE işareti ve gerektiğinde ürünün geri çağrılması bu kapsamdaki başlıca yükümlülüklerdir.

Çevre, iş sağlığı ve organize sanayi bölgeleri

Yeni bir tesis veya kapasite artışı için 2872 sayılı Çevre Kanununun 10. maddesine dayanan Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci gerekebilir; tesis işletmeye geçtikten sonra ise çevre izni ve atık yönetimi yükümlülükleri devreye girer. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu risk değerlendirmesi, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi, eğitim ve kayıt yükümlülükleri getirir. İş kazası, 5510 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmelidir. Organize sanayi bölgelerindeki tesisler için ayrıca 4562 sayılı Kanun ve bölge müdürlüğünün yapı ve tahsis kuralları uygulanır.

Rekabet hukuku

Bayilere yeniden satış fiyatı dayatılması, bölge veya müşteri kısıtlamaları ve rakiplerle hassas ticari bilgi paylaşımı, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 4. maddesi kapsamında değerlendirilir. Dikey anlaşmalar için grup muafiyeti tebliği belirli pazar payı eşiklerinin altındaki sözleşmelere güvenli bir alan tanır; bu eşiklerin üzerindeki şirketlerin dağıtım sistemlerini ayrıca gözden geçirmesi gerekir.

Dış ticaret ve yabancı personel

İhracata yönelik üretim yapan şirketlerde dahilde işleme rejimi, menşe kuralları ve gümrük kıymeti uygulamaları önemlidir. Gümrük idaresinin ek tahakkuk veya ceza kararlarına karşı 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca tebliğden itibaren on beş gün içinde itiraz edilebilir. Kurulum veya bakım için yurt dışından gelen teknik personelin çalışma izni süreçleri de proje takvimine dahil edilmelidir.

Bu sektörde büromuzun çalışmaları

Üretim şirketlerine sözleşme hazırlığı ve müzakeresi, mevzuata uyum incelemeleri, işçilik ve iş kazası uyuşmazlıkları, gümrük ve vergi ihtilafları ile patent, tasarım ve ticari sır korumasında destek veriyoruz. Bu işlerde Ticaret ve Şirketler Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, Vergi ve Gümrük Hukuku ve Fikri ve Sınai Haklar alanlarını birlikte ele alıyoruz.

Başlıca konular

Tedarik, üretim ve fason üretim sözleşmeleri
Distribütörlük, acentelik ve denkleştirme talepleri (TTK m.102 vd.)
Ürün güvenliği ve ürün sorumluluğu (7223 s. Kanun)
Çevre izinleri ve ÇED süreçleri (2872 s. Kanun)
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri (6331 s. Kanun)
Dikey anlaşmalar ve rekabet hukuku uyumu
İhracat, ithalat ve dahilde işleme rejimi

Sıkça sorulan sorular

Distribütörlük sözleşmesi sona erdiğinde distribütör tazminat isteyebilir mi?

TTK m.122'deki denkleştirme hükümleri, m.122/5 uyarınca tek satıcılık ve benzeri sürekli sözleşmelerde de hakkaniyete aykırı olmadıkça uygulanır. Distribütörün yeni müşteriler kazandırmış olması ve üreticinin sözleşme sonrasında bu müşterilerden önemli menfaat sağlamaya devam etmesi gibi şartlar somut olayda ayrıca incelenir.

Ürünümüz nedeniyle zarar doğarsa kusurumuz olmasa da sorumlu olur muyuz?

7223 sayılı Kanun, ürünün sebep olduğu zarardan imalatçı veya ithalatçının sorumluluğunu kusura bağlamaz; zarar gören, zararı ve ürünün uygunsuzluğu ile zarar arasındaki illiyet bağını ispat eder. Kanunda sayılan sınırlı haller sorumluluğu ortadan kaldırabilir.

İş kazası hangi sürede bildirilmelidir?

5510 sayılı Kanunun 13. maddesine göre işveren iş kazasını kolluğa derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. Bildirimin gecikmesi idari para cezası ve Kurumun rücu talepleri bakımından sonuç doğurabilir.

Rakiplerimizle fiyat bilgisi paylaşmak rekabet ihlali sayılır mı?

Gelecekteki fiyat, kapasite veya müşteri bilgisi gibi hassas verilerin rakipler arasında paylaşılması, 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı anlaşma veya uyumlu eylem olarak değerlendirilebilir. Sektör dernekleri aracılığıyla yapılan veri paylaşımları da bu açıdan gözden geçirilmelidir.

Ürünümüzü CE işareti olmadan satabilir miyiz?

Ürününüz CE işaretini öngören bir teknik düzenleme (yönetmelik) kapsamındaysa, uygunluk değerlendirmesi yapılmadan ve CE işareti iliştirilmeden piyasaya arz edilemez. 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu uyarınca piyasa gözetimi yapan kurum, uygun olmayan ürünün piyasaya arzını yasaklayabilir, toplatabilir ve idari para cezası uygulayabilir. Her ürün CE kapsamında değildir; bu nedenle önce ürüne hangi teknik düzenlemenin uygulanacağının belirlenmesi gerekir.

Mevzuat ve kaynaklar

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden, somut durumunuz için güncel düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.