İkamet İzinleri

İkamet izni, yabancının Türkiye'de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden daha uzun kalabilmesini sağlayan belgedir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.19'a göre vize ya da vize muafiyeti süresinden veya doksan günden fazla kalacak yabancılar ikamet izni almak zorundadır. Verilen izin, altı ay içinde kullanılmazsa geçerliliğini kaybeder.

İzin türü, kişinin Türkiye'de bulunma amacına göre belirlenir. Yanlış türde başvuru yapmak, şartları sağlayan bir kişinin bile reddedilmesine yol açabilir. Bu yüzden başvurudan önce "neden buradayım ve ne kadar kalacağım" sorusunun belgelerle desteklenebilir bir cevabı olmalıdır.

İkamet izni türleri

YUKK m.30 altı tür ikamet izni sayar. Uygulamada en sık başvurulanlar ilk dördüdür.

Kısa dönem ikamet izni

Bilimsel araştırma, ticari bağlantı veya iş kurma, hizmet içi eğitim, turizm, tedavi, Türkçe öğrenme kursu ve Türkiye'de taşınmaz sahibi olma gibi YUKK m.31'de sayılan amaçlarla verilir. Her defasında en fazla iki yıllık süreyle düzenlenir. Yatırım yapan yabancılar ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları gibi Kanunda belirtilen bazı gruplar için bu süre beş yıla kadar çıkabilir.

Taşınmaz sahipliğine dayalı başvurularda taşınmazın konut niteliğinde olması ve değerine ilişkin uygulama yönetmeliğinde öngörülen asgari eşiklerin karşılanması aranabilmektedir. Bu eşikler zaman içinde değiştiğinden güncel tutar başvuru öncesinde Göç İdaresi Başkanlığının resmî bilgilerinden kontrol edilmelidir. Son bir yıl içinde toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalmak, kısa dönem iznin uzatılmamasına veya iptaline sebep olabilir (YUKK m.33/2 ve Kanunun Uygulama Yönetmeliği).

Aile ikamet izni

Türk vatandaşlarının, belirli türde ikamet izni bulunan yabancıların ve mülteci ile ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, ergin olmayan çocuklarına ve bakmakla yükümlü olduğu ergin çocuklarına verilir (YUKK m.34). Her defasında en fazla üç yıllık süreyle ve destekleyicinin ikamet izni süresini aşmamak üzere düzenlenir.

Destekleyiciden, aylık geliri asgari ücretten az olmamak üzere aile fertlerinin her biri için asgari ücretin üçte birinden az olmayan gelir, aile sayısına uygun konut, tüm aile bireylerini kapsayan sağlık sigortası, başvurudan önceki son beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olması ve en az bir yıldır ikamet izniyle Türkiye'de kalıyor olması gibi şartlar aranır (YUKK m.35). Bir yıllık ikamet şartı; bilimsel araştırma amacıyla veya çalışma izniyle bulunan yabancılar, Mavi Kart sahipleri ve Türk vatandaşıyla evli yabancılar gibi bazı destekleyiciler için aranmaz; destekleyicinin Türk vatandaşı olduğu hallerde de uygulanmaz. Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar için evliliğin gerçek olup olmadığı ayrıca araştırılabilir; evliliğin sırf izin almak için yapıldığı anlaşılırsa izin iptal edilir. Türk vatandaşıyla evliliğe dayanan vatandaşlık başvurusu için Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Öğrenci ikamet izni

Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara verilir (YUKK m.38). Öğrenci ikameti, genel yoldan vatandaşlık başvurusunda beş yıllık sürenin hesabına katılmayan ikamet türlerinden biridir; uzun süreli yerleşim planlayan öğrencilerin bu noktayı baştan bilmesi yararlıdır.

Uzun dönem ikamet izni

Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl izinli ikamet etmiş yabancılara verilir (YUKK m.42). Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni ile kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmamak gerekir (YUKK m.43). Uzun dönem izin süresizdir ve sahibine, seçme-seçilme ve kamu görevine girme gibi istisnalar dışında, Türk vatandaşlarına tanınan haklara yakın bir statü sağlar. Kanun, insani ikamet izni sahipleri ile uluslararası koruma veya geçici koruma statüsündeki kişilerin uzun dönem ikamet iznine geçemeyeceğini ayrıca düzenler.

İnsani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri

İnsani ikamet izni, çocuğun üstün yararının gerektirdiği haller veya sınır dışı etme kararı alınmasına rağmen yabancının Türkiye'den çıkışının mümkün olmadığı durumlar gibi YUKK m.46'da sayılan hallerde, Göç İdaresi Başkanlığının onayıyla verilir. İnsan ticareti mağduru olduğu yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancıya ise otuz gün geçerli ikamet izni verilebilir (YUKK m.48).

Başvuru nereye ve nasıl yapılır?

Kanundaki kural, ilk başvurunun yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılmasıdır (YUKK m.21). Türkiye içinden ilk başvuru YUKK m.22'de sayılan istisnai hallerle sınırlıdır; ancak uygulamada kısa dönem, aile ve öğrenci izinleri için yurt içi başvurular yaygın biçimde e-İkamet sistemi üzerinden alınmaktadır. Başvuru formu doldurulduktan sonra randevu verilir ve belgeler il göç idaresi müdürlüğüne teslim edilir. Gerektiğinde mülakat yapılır, olumlu değerlendirilen başvurularda kart adrese gönderilir.

Pasaportun, talep edilen ikamet süresinden en az altmış gün daha uzun geçerli olması gerekir. İkamet izni de pasaport süresinden en az altmış gün kısa olacak şekilde düzenlenir (YUKK m.23).

Başvuru türüne göre değişmekle birlikte dosyada genellikle şunlar bulunur:

• e-İkamet başvuru formu ve biyometrik fotoğraflar
• Pasaportun aslı ve fotokopisi
• Türkiye'de geçerli sağlık sigortası
• Kalınacak adresi gösteren belge (noter onaylı kira sözleşmesi, tapu veya taahhüt)
• Kalış süresi boyunca yeterli maddi imkâna sahip olunduğunu gösteren belgeler
• Başvurunun amacını gösteren belgeler (öğrenci belgesi, evlilik belgesi, tapu, davet yazısı vb.)
• İkamet izni harcı ve kart bedelinin ödendiğini gösteren makbuz

Harç ve kart bedelleri her yıl güncellenir ve başvuru sahibinin vatandaşlığına göre farklılık gösterebilir; güncel tutarlar Göç İdaresi Başkanlığının duyurularından takip edilmelidir. Yabancı makamlardan alınan belgelerin apostil veya konsolosluk onaylı ve yeminli tercüman tarafından tercüme edilmiş olması gerekir.

Göç İdaresi Başkanlığı, yabancı nüfus yoğunluğu belirli bir oranı aşan bazı mahalleleri yeni ikamet izni başvurularına ve adres kaydına kapatabilmektedir. Kapalı mahalle listesi dönem dönem güncellendiğinden, özellikle taşınmaz satın alarak veya kira sözleşmesi yaparak başvuracak yabancıların adresi önceden kontrol etmesi gerekir.

Uzatma başvurusu: süreye dikkat

Uzatma başvurusu valiliğe yapılır ve ikamet izni süresinin bitmesinden altmış gün önce başlayıp her hâlde süre dolmadan yapılmalıdır (YUKK m.24). Süresi içinde uzatma başvurusu yapan yabancı, başvurusu sonuçlanıncaya kadar kendisine verilen belgeyle Türkiye'de kalabilir. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru uzatma sayılmaz; yabancı ihlal durumuna düşer ve bu ihlal ileride vatandaşlık başvurusunda ikamet süresinin kesintiye uğradığı sonucunu doğurabilir.

Adres değişikliği, medeni hâldeki değişiklik veya iş değişikliği gibi bilgilerin de Kanundaki süreler içinde bildirilmesi gerekir. Bildirim yükümlülüğüne uyulmaması idari para cezasına ve iznin iptaline kadar varan sonuçlar doğurabilir.

Ret, uzatmama ve iptal kararları

İkamet izni başvurusunun reddi, uzatılmaması veya iptali valilikçe karara bağlanır ve yabancıya ya da avukatına tebliğ edilir (YUKK m.25). Karar verilirken yabancının aile bağları, Türkiye'de kalış süresi, menşe ülkesindeki durum ve çocuğun üstün yararı dikkate alınmalıdır. Ret kararlarının sık görülen sebepleri; amaç dışı kullanım, sunulan belgelerle beyanların çelişmesi, yetersiz gelir, kısa dönem izinlerde yurt dışında geçirilen sürenin sınırı aşması ve kapalı mahallelerdeki adreslerdir.

Bu kararlara karşı Kanunda özel bir itiraz mercii öngörülmemiştir. Tebliğden itibaren 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; dava ile birlikte yürütmenin durdurulması da istenebilir. Dava açmadan önce üst makama başvuru yapılması da mümkündür (İYUK m.11). Uzatma başvurusunun reddedilmesi hâlinde yabancının belirli bir süre içinde Türkiye'yi terk etmesi gerekir; bu süre içinde çıkmayan yabancı için sınır dışı etme süreci başlatılabilir. Bu süreç Sınır Dışı Etme ve İdari Gözetim sayfasında anlatılmıştır.

İkamet ihlali ve sonuçları

İzin süresi dolduğu hâlde Türkiye'de kalmaya devam etmek ihlaldir. İhlal süresine göre çıkışta harç ve idari para cezası tahsil edilir (YUKK m.102 ve 492 sayılı Harçlar Kanunu). İhlal süresi uzadıkça giriş yasağı konulması ihtimali artar; kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın ikamet izni süresini on günden fazla aşan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı da alınabilir (YUKK m.54). Kendiliğinden çıkış yapan ve cezasını ödeyen yabancılar için giriş yasağı konulmayabileceği, Kanunun giriş yasağına ilişkin hükmünde (YUKK m.9) düzenlenmiştir.

Bu alanda yürüttüğümüz çalışmalar

İkamet izni türünün belirlenmesi, başvuru dosyasının hazırlanması ve belgelerin onay ve tercüme süreçlerinin takibinde destek veriyoruz. Uzatma başvurularının süresinde yapılmasını, adres ve durum değişikliklerinin bildirilmesini takip ediyor; ret, uzatmama ve iptal kararlarına karşı dava süreçlerini yürütüyoruz. Türkiye'de çalışmayı planlayanlar için Yabancıların Çalışma İzni, uzun süreli yerleşim düşünenler için Türk Vatandaşlığının Kazanılması sayfaları ilgili olabilir.

Başlıca konular

• Kısa dönem ikamet izni (YUKK m.31–33)
• Aile ikamet izni (YUKK m.34–37)
• Öğrenci ikamet izni (YUKK m.38–41)
• Uzun dönem ikamet izni (YUKK m.42–45)
• İnsani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri (YUKK m.46–49)
• İkamet izni uzatma başvuruları (YUKK m.24)
• Ret, iptal ve uzatmama kararlarına karşı dava

Sıkça sorulan sorular

Mevzuat ve kaynaklar

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
• Göç İdaresi Başkanlığı – İkamet izinleri
• e-İkamet başvuru sistemi

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat değişebileceğinden, somut durumunuz için güncel düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.