Anayasa Mahkemesi, yaklaşık yedi yıl süren bir geçit hakkı davasında bedelin dava tarihindeki değerle bırakılmasını mülkiyet hakkının ihlali saydı. Karar, uzun süren taşınmaz davalarında değerleme tarihine ilişkin önemli bir ölçüt getiriyor.
Bu yazı 5 Kasım 2026 itibarıyla, Anayasa Mahkemesinin 4 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan bireysel başvuru kararı ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.747 esas alınarak hazırlanmıştır. Kararın resmî metni Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası’ndan okunamadığından başvuru numarası verilmemiştir; somut uyuşmazlıkta kararın tam metni ve güncel içtihat teyit edilmelidir.
Arazisinden genel yola çıkışı olmayan bir malik, komşusunun taşınmazı üzerinden geçit hakkı kurulmasını isteyebilir; ama bunun bir bedeli vardır ve bu bedel, yükü taşıyacak komşunun kaybını karşılamalıdır. Anayasa Mahkemesi (AYM), 4 Kasım 2026 tarihli ve 33420 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan kararında, yaklaşık yedi yıl süren bir geçit hakkı davasında bedelin dava tarihindeki değerle bırakılmasını mülkiyet hakkının ihlali saydı. Karar, uzun süren taşınmaz davalarında “hangi tarihin değeri esas alınır?” sorusuna doğrudan ışık tutuyor.
Olay: yedi yıl süren bir geçit hakkı davası
İzmir Çeşme’de genel yola bağlantısı olmayan bir tarlanın maliki, 12 Ocak 2010’da Çeşme Sulh Hukuk Mahkemesinde geçit hakkı davası açtı. Keşifte en uygun güzergâhın başvurucuya ait komşu taşınmazdan geçtiği belirlendi. İlk bilirkişi raporunda metrekare değeri 20 TL alınarak 130,22 m² için 2.604,40 TL bedel hesaplandı.
2014’teki yeni keşifte metrekare değeri 30 TL bulundu; alan bedeli ile ağaçların taşınması ve çit giderleri keşif tarihi itibarıyla 5.889,80 TL olarak hesaplandı, ancak bu tutar dava tarihine uyarlanarak 4.169,98 TL’ye indirildi. Mahkeme 24 Temmuz 2014’te bu bedel üzerinden geçit hakkı kurdu. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, taşınmazın birinci derece doğal sit alanında kalması nedeniyle koruma kurulunun görüşünün alınması gerektiğini belirterek kararı bozdu. Yeniden yapılan yargılamada mahkeme 16 Kasım 2016’da yine aynı, dava tarihine göre hesaplanmış bedelle geçit hakkı kurdu.
AYM ne dedi?
AYM İkinci Bölümü 5 Mayıs 2026’da oy birliğiyle verdiği kararda, Türk Medeni Kanunu m.747’ye göre geçit hakkının “tam bir bedel karşılığında” kurulabileceğini hatırlattı. Mahkeme sorunu, bedelin belirlenme biçiminde gördü:
- Dava tarihi ile son hüküm arasında yaklaşık 6 yıl 10 ay geçmişti.
- 2014 keşfindeki metrekare değeri bile dava tarihindeki değere göre yaklaşık yüzde 42 artmıştı.
- Yargıtay içtihadına göre, bedelin belirlenmesinden sonra uzun süre geçmişse hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılması gerekiyordu; mahkeme bunu yapmadı.
AYM’ye göre bu tutum, iki malik arasındaki menfaat dengesini başvurucu aleyhine bozdu ve ona “aşırı ve olağan dışı bir külfet” yükledi. Sonuçta Anayasa m.35’teki mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verildi, dosya yeniden yargılama için Çeşme Sulh Hukuk Mahkemesine gönderildi. Başvurucunun 130.000 TL maddi tazminat talebi, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi; başvurucuya toplam 40.446,90 TL yargılama gideri ödenmesine hükmedildi. Enflasyon nedeniyle değer kaybı iddiası, ihlal zaten tespit edildiği için ayrıca incelenmedi.
Kimi etkiler?
Karar en çok, tarla, bağ, bahçe veya arsasından geçit istenen malikleri ilgilendiriyor. Taşınmaz değerlerinin hızla değiştiği dönemlerde, yıllar süren bir davada dava tarihindeki değerin esas alınması, yükü taşıyan malik için ciddi kayıp anlamına gelebilir. Geçit isteyen taraf açısından da karar, bedelin hüküm tarihine yakın bir değerle yeniden hesaplanabileceğini öngörmeyi gerektiriyor. Benzer değerleme sorunları, bedele bağlanan diğer gayrimenkul hukuku uyuşmazlıklarında da gündeme gelebilir.
Yapılması gerekenler
Geçit hakkı davasında yükümlü taraf iseniz, bilirkişi raporu ile hüküm arasında uzun süre geçtiğinde güncel değer tespiti yapılmasını açıkça talep etmeniz ve bu itirazı kanun yolu aşamalarında da sürdürmeniz önemlidir. İtirazlarınızı yazılı ve gerekçeli biçimde dosyaya sunmanız, sonraki aşamalarda haklarınızı ileri sürebilmeniz bakımından önemlidir. Geçit isteyen davacı da güncellenmiş bedelin dava tarihindeki değerden yüksek olabileceğini baştan hesaba katmalıdır. Taşınmaz uyuşmazlıklarının yargısal boyutu için uyuşmazlık çözümü ve tapu kayıtlarına ilişkin davalar için tapu iptal ve tescil davaları sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Geçit hakkı bedeli hangi tarihe göre belirlenir?
AYM’nin aktardığı Yargıtay içtihadına göre bedelin belirlenmesinden sonra hükme kadar uzun süre geçmiş ve değerler önemli ölçüde değişmişse hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır. AYM, bunun yapılmamasını somut olayda mülkiyet hakkının ihlali saydı.
Bu karar diğer geçit hakkı davalarını otomatik olarak değiştirir mi?
Hayır. Bireysel başvuru kararı somut olaya ilişkindir ve dosyanın yeniden yargılanmasını sağlar. Ancak AYM’nin ortaya koyduğu ilke, benzer uyuşmazlıklarda derece mahkemelerinin ve tarafların dikkate alması gereken bir ölçüt niteliğindedir.
AYM neden tazminat vermedi?
AYM, ihlalin sonuçlarının yeniden yargılama ile giderilebileceğini, bu nedenle 130.000 TL maddi tazminat talebinin kabulüne gerek olmadığını belirtti; yalnızca yargılama giderlerine hükmetti.
Değerlendirme
Karar, zorunlu geçit gibi bir malikin mülkiyetine diğerinin yararına sınırlama getiren kurumlarda “tam bedel” ilkesinin, yargılamanın uzunluğu nedeniyle içinin boşaltılamayacağını gösteriyor. Uzun süren taşınmaz davalarında değerleme tarihinin baştan izlenmesi, tarafların haklarını korumada belirleyici olabilir. Somut bir uyuşmazlık hakkında bilgi almak isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Kaynakça
- Hukuki Haber – Anayasa Mahkemesi kararının metni (RG 4.11.2026/33420)
- BirGün – AYM’den arsa ve arazi sahiplerini ilgilendiren karar
- Yeni Sakarya – Arsa ve arazi sahiplerini ilgilendiren karar
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.